Filter op
Terug naar overzicht

Terugblik op Aan Tafel: De supermarkt

Op donderdag 16 juni was de afsluitende lezing van de reeks Aan Tafel, dit keer in het thema ‘De Supermarkt’. Onze gasten waren Charlotte Linnebank (Questionmark), Willem Treep (Willem&Drees), en Wouter Mensink (“Kun je een betere wereld kopen?”).

 

Charlotte Linnebank trapte af. Ze is een van de oprichters en huidige directeur van Questionmark, een app en website gebaseerd op onafhankelijk onderzoek naar de duurzaamheid van consumentenproducten met als pijlers Milieu, Mensenrechten, Dierenwelzijn en Gezondheid. Charlotte vertelde hoe haar werkervaring bij Boer & Croon, WNF en KPMG Sustainability hebben geleid tot het inzicht dat aan de basis staat van Questionmark. Bedrijven zijn continu met elkaar aan het benchmarken, het allemaal gaat om prestaties en winst, en de consument heeft daardoor veel meer macht op het aanbod dan ze denken. Dan moet je het alleen niet over bedrijven maar over producten hebben, zegt Charlotte, en je moet de mainstream bereiken. Interactie en confrontatie zijn daarbij belangrijk, bijvoorbeeld door (mensen hun) vragen te (laten) stellen en die te delen met een grote groep.

Willem Treep vormt samen met Drees Peter van den Bosch het leidende duo achter Willem&Drees, dat boodschappen vers van lokale boeren levert in de supermarkt en sinds een aantal jaar ook online. Willem en Drees zien graag menselijke maat in het voedselsysteem, zoals lokaal geproduceerd voedsel en contact met de boer. Het gedachtegoed van Michael Pollan wordt hierbij aangehaald: “shake the hand that feeds you”. Willem&Drees is een succes, zelfs te succesvol voor de supermarkt, omdat ze een bedreiging vormen voor het reguliere aanbod. Het aandeel van die grote partijen blijkt ook gigantisch en we krijgen de vaak aangehaalde infographic van het Planbureau voor de Leefomgeving te zien over de invloed in de keten. ‘De sterke concentratie in de voedselketen geeft inkoopkantoren van supermarkten veel macht’ en mede daarom hebben Willem&Drees onder andere hun pijlen op online verkoop gericht.

Wouter Mensink is filosoof en auteur van ‘Kun je een betere wereld kopen?’, een boek over de verantwoordelijkheid van de consument. Hij stelt daarbij de vraag hoe effectief het is om nadruk te leggen op de individuele consument. De supermarkt is een zogenaamde performatieve ruimte, die bepaald gedrag voorschrijft. De verpakking van een product communiceert met de consument door de informatie die erop staat en de supermarkt laat de consument op producten stemmen door hen te laten kiezen aan welke producten ze hun euro’s besteden. Wouter komt ook even terug op het verhaal van Willem en de gedachte dat je de hand moet schudden van degene die je voedt. Je bevindt je in een heel andere situatie als je direct koopt bij de boer, in een supermarkt ben je per definitie een beetje vervreemd van je eten.

Tijdens het eindgesprek aan tafel komen een aantal zaken naar boven. Allereerst wordt Wouters laatste quote van Raj Patel (via fairfood.org) weerlegd: “If you look at every systemic and major change that happened in the world it’s never happened through shopping.” Volgens Willem is de beste man nog niet bekend met online winkelen, waardoor wel degelijk verschuivingen plaatsvinden. Charlotte merkt op dat de nieuwste pijler van Questionmark, Gezondheid, veel teweeg lijkt te brengen bij consumenten en daarmee potentieel ook bij bedrijven en daarmee potentieel leidt tot verandering van het voedselsysteem. Tot slot lijken onze gasten het met elkaar eens dat het vooral belangrijk is om van duurzaam consumeren niet een individueel, maar een collectief probleem te maken om meer invloed uit te oefenen in de wisselwerking tussen consument en supermarkt.