Filter op
Terug naar overzicht

BLOG: Remeker Landcooperatie – slim de grondhonger stillen 

Voor haar onderzoek spreekt Susan Drion, voorzitter van SFYN Nederland, met boeren die alternatieve financieringsvormen in de praktijk hebben gebracht. Ze bundelt al deze ontmoetingen in een portretserie die als basis zal dienen voor een ‘best practice guidelines’ voor alternatieve financiering in de landbouw. Zo kunnen ook andere boeren en investeerders leren van deze ervaringen. De Remeker Landcoöperatie laat zien hoe land kan worden gefinancierd.

We zijn niet de enigen op de Groote Voort. De winkel van de boerderij staat vol met klanten, die afkomen op de Remeker kaas. De krulvarkens wroeten buiten langs de oprijlaan en de Jerseys staan te grazen in de wei, de boerderij doet idyllisch aan. Ik ga aan tafel zitten met Irene van de Voort. Ze is een ondernemend type, daadkrachtig en niet zo onder de indruk van idealistische verhalen. Ook Jan Dirk van de Voort schuift aan. Met zijn rustige stem vult hij Irene aan waar nodig is. Hij is een boer van details, perfectie en gevoel. Hij weet me haarfijn uit te leggen waarom de Remeker Landcoöperatie zo belangrijk is voor de boerderij.

Irene is de drijvende kracht achter de Remeker Landcoöperatie. Het is een participatieconstructie: een financieringsvorm waarbij er samenwerking wordt gezocht met private vermogende partijen – in dit geval met burgers. Samen met Irene bespreek ik de technische details van deze financieringsvorm.

Remeker_TK2_SFYN
Bijschrift: van links naar rechts: Irene, Susan en Jan Dirk. Irene en Jan Dirk leggen mij uit hoe de Remeker Landcoöperatie werkt

De Remeker Landcoöperatie in een notendop
De coöperatie geeft certificaten uit van €25.000,- per stuk. Burgers kunnen een certificaat kopen en worden daarmee lid van de coöperatie. Het doel van de coöperatie is om land vrij te maken voor de Groote Voort. Ze koopt land op en verpacht dit aan Irene en Jan Dirk. De certificaathouders ontvangen 1.5% rente. Dit percentage is hetzelfde als de canon, het huurbedrag van het land, wat Irene en Jan Dirk betalen aan de certificaathouders. De pachtprijs is dus de rente over de investering. Er wordt gewerkt met een liberale pacht constructie: Jan Dirk en Irene pachten voor periodes van zes jaar, mogen de grond alleen zelf gebruiken en er zijn afspraken gemaakt hoe het land onderhouden hoort te worden. Op deze manier is er al 4 hectaren land vrij gemaakt.

Irene en Jan Dirk trekken investeerders aan door de boerderij te laten zien, bijvoorbeeld door middel van excursies. Persoonlijk contact is in het begin van belang, maar mag niet te veel tijd kosten. Irene: “Investeerders kunnen langskomen om kaas te kopen, maar het is in principe een zakelijke relatie. We gaan geen extra activiteiten organiseren, want dat was nou net niet de bedoeling.”

Remeker_TK8_SFYN

Wat is het achterliggende doel van de Remeker Landcoöperatie?
Jan Dirk: “De beschikbaarheid van meer land helpt ons om de kringlopen te sluiten: we kunnen het land bewerken met onze eigen mest en zelf graan verbouwen. Dan hoeven we geen mest meer af te voeren en geen graan meer aan te kopen. Kringlopen compleet sluiten is heel erg moeilijk, maar we kunnen wel heel ver komen. Dát wil ik laten zien.

Verder zorgt het gebruik van eigen mest voor een ander voordeel: het home field advantage. De gisten, schimmels en bacteriën in de bodem zijn heel belangrijk en werken het beste op onze eigen mest. Dat voordeel zien we nu ook terug in de eigen smaak van de kaas.”

Remeker_TK6_SFYN
Bijschrift: Jan Dirk laat zien wat goede kaas is

Het proces
Irene is een volhouder met passie voor het bedrijf, al sinds 2002 is ze bezig om een landcoöperatie op te zetten. Ze heeft veel geleerd van de eerste poging: het opzetten van het Lunters landfonds. Het geld van burgers werd ingezet om land aan te kopen voor Lunterse boeren. Door samenwerking met andere boeren en burgers en de belangstelling van andere organisaties moest er veel overlegd worden. Te veel, vond Irene. Toen het Lunters landfonds eindelijk stond, ging het geld niet naar de Groote Voort maar naar een gangbare kalvermester.

Irene: “Dat was een hele belangrijke les. Dat heeft ertoe geleid dat we hier er het Remeker landfonds van gemaakt hebben. Nu is het fonds puur voor ons eigen bedrijf.” In de infographic hieronder zie je het tijdspad dat Irene en Jan Dirk hebben doorlopen.

infographic IIBijschrift: de ontwikkeling van het Remeker Landfonds door de ogen van Irene en Jan Dirk

Welke uitdagingen ben zijn jullie tegengekomen in dit proces?
Irene: “Wetten en regels waren niet zo’n probleem. De inleggers hadden wel een probleem met de belasting over de certificaten. Om de landcoöperatie aantrekkelijk te maken is het wel handig als het belastingtechnisch voordelig is voor de inlegger, en belast wordt in box 1 in plaats van box 3. Dat bleek uiteindelijk best belangrijk en is gelukt.” Irene benoemt nog een andere uitdaging “Je wordt doodgeknuffeld. Maar daar moet je juist bedacht op zijn, anders kost het alleen maar heel veel tijd. Dan houdt het op.”

Jan Dirk deelt een andere remming. “Ik geef meer dan 100 excursies in een jaar, daar zitten ook vermogende mensen tussen – maar het is zelden dat er wat uitkomt. Nieuwe inleggers staan niet in de rij. Dat had ik anders ingeschat.”

Remeker_TK10_SFYN

Succesformule 
De Remeker Landcoöperatie vaak aangehaald als een veelbelovend model. Ik vraag Irene en Jan Dirk wat zij zien als de succesfactoren.

Irene: “De registeraccountant en de eerste inlegger waren heel belangrijk. De eerste inlegger was ook degene die mij op het idee bracht om met certificaten van €25.000 te werken. Ik vond dat een astronomisch bedrag, maar het was een heel goed idee. Je trekt er namelijk een serieus en kapitaalkrachtig publiek mee aan. Verder staat of valt de landcoöperatie bij een goed bestuur. Voor de oprichting van de coöperatie heb je gewoon een rechtspersoon nodig, vertegenwoordigd door een bestuur. De landcoöperatie is zijn eigen entiteit, waarvan ik zelf niet in het bestuur kan zitten als pachter.”

Denk je dat elke boer zo’n landcoöperatie zou kunnen opzetten?
Irene: “Nee. Je moet wel een knuffelbedrijf hebben, een bedrijf hebben met een verhaal. Dus de eerste de beste boer hoeft hier echt niet aan te beginnen.” “En je moet betrouwbaar zijn. Ze vertrouwen de coöperatie wel €25.000 toe. Gelukkig is grond vrij waardevast en loopt de coöperatie daardoor nagenoeg geen risico.” vult Jan Dirk aan.

Remeker_TK9_SFYN

Grondhonger
Het verhaal van Irene en Jan Dirk maakte me duidelijk dat toegang tot grond een belangrijke rol speelt in verduurzaming van de landbouw. Toegang tot meer grond kan boeren in staat stellen kringlopen te sluiten. Maar de landbouwgrondmarkt is krap. De overheid wil dat de melkveehouderij grondgebonden groeit en boeren staan te popelen om de grond van gepensioneerde boeren over te kopen. En dit leidt tot wat Irene heel treffend omschreef als  ‘enorme grondhonger’. Grond lijkt door deze grondhonger alleen maar meer waard te worden. Beleggers staan in de rij om te investeren. Maar voor veel boeren is grond te duur geworden, om te kopen, over te dragen en om op te produceren. Irene en Jan Dirk werken slim samen met vermogende burgers. Zij beleggen in grond en maken dat vrij voor de Groote Voort tegen een relatief laag rendement. Zo weten Irene en Jan Dirk zich staande te houden in agrarische grondmarkt waar de concurrentie hevig is.

// Tekst: Susan Drion
// Beeld: Thomas Karanikas.© all rights reserved

SusanDrion_RubendeRuijter// Susan Drion schrijft deze blogserie in het kader van haar master scriptie. Ze studeert Biologische Landbouw – Duurzame Voedselsystemen aan de Universiteit van Wageningen. Daarnaast is Susan voorzitter van het Slow Food Youth Network, waar ze zich dagelijks inzet om de jongerenbeweging voor good, clean en fair food toekomst proof te maken. Ook staat ze op de lijst van de Food100 2017. Op haar website www.waardenscheppers.com vertelt ze de verhalen van boeren en financierders die andere waarden scheppen in de landbouw door nieuwe financieringsvormen te gebruiken.

// Lees ook: Geld & de toekomst van de landbouw, De spelregels van financiering #1, De spelregels van financiering #2, Herenboeren Wilhelminapark – Boer, Burger en Consument in één, De Beersche Hoeve BV – Kampioenen in delen