Filter op
Terug naar overzicht

BLOG: De spelregels van financiering #2

Voor een omslag naar duurzame landbouw is geld nodig – maar de spelregels van financiering maken het niet eenvoudig. Susan Drion onderzoekt de rol van geld als veranderaar in de landbouw. Welke innovatieve financieringsvormen helpen de landbouw verduurzamen?

De gevestigde spelregels van financiering zitten de verduurzaming van de landbouw in de weg. In mijn vorige blog legde ik uit waar financierders waarde aan hechten, welke spelregels ze hanteren en wat dat te maken heeft met rentes, risico’s en financiële plannen. In deze blog bespreek ik de rol van investeerders die zich niet aan de gevestigde spelregels houden: de spelbrekers. Wie zijn deze spelbrekers en waarom doen ze wat ze doen? Welke financieringsvormen passen bij hen? En wat betekent dit voor de verduurzaming van de landbouw?

Wie de spelregels breken en waarom
Voor de spelbrekers is geld niet een doel maar een middel. Een middel om betere samenleving te creëren. In financiële taal uitgedrukt: investeren in natuurlijk en sociaal kapitaal met het doel om sociaal-ecologisch rendement te behalen. Kortom, spelbrekers zetten geld in om ‘winst’ te behalen op bijvoorbeeld biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid, herkenbaarheid van voedsel en zorgcapaciteit van boeren. Investeerders die de spelregels breken, houden zich niet zo strikt aan de rente-risicologica en benadrukken andere waarden dan alleen geld in het financieel plan.

Vaak worden resultaten getest aan de hand van impact – dat wat de investering bijdraagt aan de samenleving – en niet hoeveel er geproduceerd wordt. De spelbrekers hanteren dus alternatieve spelregels: het doel is sociaal-ecologisch rendement en de maatstaf is impact. Dit is anders dan de gevestigde spelregels waar het doel financieel rendement is en de maatstaf cashflow.
Ook zijn er investeerders die gecharmeerd zijn van deze spelbrekers. Zij houden zich wel aan de gevestigde spelregels, maar zoeken daarbinnen naar bedrijven die naast financieel rendement ook sociaalecologisch rendement creëren.

Herinner je je boer Henk nog? Henk is een denkbeeldige melkveehouder die wil verduurzamen. Hij wil meer land kopen, zodat hij zijn eigen granen kan verbouwen en zijn CO2-voetprint kan verlagen. Hij hoeft dan geen soja uit Zuid Amerika meer te importeren en bespaart zo op uitstoot door transport. Henk had Lisa, een gangbare investeerder, benaderd voor een lening. Zij wilde niet investeren omdat ze geen financieel rendement zag in Henk’s verhaal.

Henk houdt echter vol en komt in contact met investeerder Peter, één van de spelbrekers. Peter schiet de certificering van CO2 credits voor: een meetinstrument dat laat zien hoeveel CO2 Henk bespaart en opslaat in de bodem. Zo kan Peter zien welke impact Henk precies maakt. Daarnaast kijkt Peter naar de stabiliteit en toekomstbestendigheid van Henks boerderij. Henk heeft een langdurig contract bij Friesland Campina en houdt voldoende over op jaarbasis om te investeren in de toekomst. Zo weet Peter dat Henks bedrijf niet alleen nu tegen een stootje kan, maar ook in kan spelen op de uitdagingen van de toekomst. Peter is tevreden en verstrekt Henk een lening tegen 4% rente voor de aankoop van drie hectare land.

Spelbrekers zoals Peter stellen boeren zoals Henk in staat te verduurzamen. De spelbrekers in de financiële wereld zijn dus van groot belang voor de verduurzaming van de landbouw.

Verschillende waarden, verschillende investeerders
Het fundamentele vraagstuk van financiering is dus eigenlijk: welke waarde (sociaalecologisch of financieel van aard) kan en moet geld scheppen en hoeveel onzekerheden heb je daarvoor over als investeerder?

De investeerder bepaalt welke waarde hij of zij wil scheppen met het geld wat hij of zij investeert. Dit is een vrije keuze die afhangt van de overtuigingen van de investeerder en van het besef dat de investeerder heeft van de impact van zijn of haar keuzes. Investeerders zijn grofweg in te delen in drie categorieën: zij die de gevestigde spelregels volgen, zij die dat ook doen maar gecharmeerd zijn van de spelbrekers en de spelbrekers zelf.

Alternatieve financieringsvormen
De investeerder bepaalt ook welke financieringsvorm hij of zij gebruikt om te investeren. Ik heb onderzocht welke financieringsvormen er zijn, wie ze gebruiken en voor welke doeleinden. Een overzicht hiervan kan je zien in de afbeelding hieronder (klik op de afbeelding voor een grotere versie).

De spelregels van financiering #2

*de doorgehaalde categorieën zijn financieringsvormen die niet van toepassing zijn voor mijn onderzoek. Fintech is wel vernieuwend maar richt zich niet op sociaalecologisch rendement. Subsidies door de overheid, krediet uit eigen netwerk en onderhandse leningen zijn niet opkomend en laten niet zien zichzelf op nieuw uit te vinden. Lokale gemeenschapsfondsen worden niet vaak binnen de landbouw gebruikt.

Als we willen dat de Nederlandse landbouw verduurzaamt en de boer weer een eerlijk inkomen verdient, zal geld weer een middel moeten worden. En dus is het hoog nodig om alternatieve financieringsvormen te onderzoeken die dit mogelijk maken. De basis van mijn onderzoek is gelegd. Nu ga ik mij verdiepen in de verschillende alternatieve financieringsvormen die aan de volgende eisen voldoen:

  • Opkomend of zichzelf heruitvindend (om oplossingen te bieden voor uitdagingen van de toekomst, zoals toegang tot land om grondgebonden te worden)
  • Functioneren onder alternatieve spelregels: sociaalecologisch rendement creëren en daarmee duurzaamheid vergroten
  • Toepasbaar op landbouw
  • Kunnen meer dan €50.000,- financieren (om enigszins slagkracht te creëren, de landbouw is namelijk erg kapitaal intensief)

In de aankomende weken onderzoek ik de financieringsvormen van de spelbrekers (aan de rechterkant van het spectrum) en van de gecharmeerde investeerders (in het midden van het spectrum). Ik zal de verhalen vertellen van boeren die het gelukt is om met behulp van deze financieringsvormen hun bedrijf te verduurzamen. Wat kunnen wij én investeerders van deze successen leren? Hoe kunnen we onze financiële middelen inzetten voor een duurzame, toekomstbestendige landbouw?

Ik ben op zoek naar boeren die ervaring hebben met een van de volgende financieringsvormen: garantiestelling door eigen netwerk, erfpachtconstructies door maatschappelijke organisaties, sociale obligaties en leningen door instituten zoals Triodos, ASN of Qredits. Wie helpt mij verder? Ik hoor graag van jullie: mail via susan.drion@wur.nl, reageer op deze blog, twitter of Instagram. Bedankt!

Susan Drion schrijft deze blogserie in het kader van haar masterscriptie. Ze studeert Biologische Landbouw – Duurzame Voedselsystemen aan de Universiteit van Wageningen. Daarnaast is Susan voorzitter van het Slow Food Youth Network, waar ze zich dagelijks inzet om de jongerenbeweging voor good, clean en fair food toekomst proof te maken. Ook staat ze op de lijst van de Food100 2017. Op haar website www.waardenscheppers.com vertelt ze de verhalen van boeren en financierders die andere waarden scheppen in de landbouw door nieuwe financieringsvormen te gebruiken.