Kies je regio
Terug naar overzicht

#TERUGBLIK: Carlo & Sicco

Een half jaar lang gaan we met de SFYN Academie op onderzoek door de voedselketen. In dit lesprogramma ervaren 25 jonge, gemotiveerde deelnemers de complexiteit van onze voedselketen en kijken we samen naar wat we zelf zouden kunnen veranderen op weg naar een meer good, clean en fair voedselsysteem. Elke themadag blikt er één academicus terug op hetgeen hij of zij geleerd heeft. Deze week een #terugblik van SFYN academicus Rosan de Groot.

Tekst // Rosan de Groot
Foto’s // Anne Harteman

Carlo, Sicco & Louise
De eerste themadag van de 10e academie wordt ingeleid door academiedeelneemster Lieke van Harteveld. Op enthousiaste wijze geeft zij een korte samenvatting over de geschiedenis van Sicco Mansholt en Carlo Petrini, twee mensen die op eigen wijze veel invloed hebben uitgeoefend op de landbouw in Europa. Daarna is het woord aan onze eerste spreekster, niemand minder dan landbouw- en voedseldeskundige professor Louise O. Fresco, die tien jaar geleden óók tijdens de eerste academie de eerste themadag bleek te hebben geopend.  

Louise begint met een kort inkijkje in haar jeugd. Het is eind jaren ’70 wanneer de eerste hongersnood in Biafra de Nederlandse televisie bereikt. Louise beseft zich dat als zij iets zou willen veranderen, zij iets met landbouw en voedsel moet gaan doen. Ze ervaart dat het geluk van de gunstige geboorte een bepaalde verplichting geeft; een gedachte die haar altijd enorm heeft gedreven. Persoonlijk vind ik dat mooie woorden, waar wij – als generatie opgroeiend in een overvloed van voedsel – best wel eens vaker bij stil mogen staan.

Leuk aan de vorm van deze presentatie is de openheid en de mogelijkheid om vragen te stellen. SFYN directeur Jorrit Kiewik trapt af: “Ik ben ook maar gewoon Jorrit, hoe ga ik het systeem veranderen?” Louise vindt dat het woord ‘systeem’ de diversiteit van voedselproductie tekort doet. Er zijn zoveel factoren; neem landbouw waarbij machines, maar ook de boer zelf of het gebruik van bepaalde meststoffen, op zich al een invloed hebben. “Je kan het pas echt goed doen als je die complexiteit begrijpt”. Positief aan de hoeveelheid aangrijpingspunten in de wereld van voedsel, is volgens Louise dat er ook zoveel plekken zijn waar je invloed kan hebben. “Allerlei dingen zijn nodig, denk na over wat past bij jouw karakter en wat jij bent.”

“Wees een beetje diplomaat, een beetje activist, maar vooral een tacticus”

SFYN-Academie-Terugblik-Themadag 1-2019

Louise schetst een beeld waarbij spannende vernieuwingen kunnen leiden tot totaalgebruik van biomassa. De technologische weg, de markt maar ook beleid en gedragsverandering spelen allen een rol in die transitie. Ze gelooft niet in één oplossing of blauwdruk voor het geheel. Haar visie is dat we goede ontwikkelingen moeten versterken en veranderen waar nodig. Zo geeft Louise duidelijk aan geen voorstander te zijn van voedsel verslepen. Al beseft ze zich al te goed dat dit wel gevolgen heeft voor het inkomen van Afrikaanse boeren als je ingevlogen verse bonen links laat liggen. De uitdagingen die er liggen zijn groot. “Het grote probleem met voedsel ten opzichte van andere producten, is dat we er zo waanzinnig veel van moeten consumeren.”

“Voor verandering moet er vooral flink veel lawaai gemaakt worden”

Daarbij vindt ze dat we niet moeten vergeten dat voedsel ook héél leuk is. Ze blijkt zelf een enorme passie voor brood te hebben en met een trotse glimlach vertelt ze “erg goed te zijn in het gebruiken van restjes, al zeg ik het zelf”. Ze sluit af met een aantal concrete adviezen. Voor verandering moet er vooral “flink veel lawaai gemaakt worden”. Waarop er wordt gevraagd of het beter is tegen het systeem te schoppen of van binnenuit te veranderen? Louise stelt dat niemand kan beïnvloeden zonder vuile handen te maken en adviseert voor jezelf na te gaan waar de grens ligt. Ze benadrukt het belang om te leren waar details van de complexiteit liggen, dat het kennen van de nuances mogelijkheden biedt voor verandering. “Wees een beetje diplomaat, een beetje activist, maar vooral een tacticus”. “Daarbij plezier hebben, experimenteel durven denken, niet bang zijn én,” drukt ze ons op het hart, “blijf altijd vragen stellen!”.

SFYN-Academie-Terugblik-Themadag 1-2019

Liefdevolle lunch
We zijn uitgenodigd om op onderzoeksboerderij Droevendaal te lunchen, waar oud academicus Roos Konings en SFYN stagiair Andrea Bolognin de handen ineen hebben geslagen om een lasagne te bereiden. De lunch is behalve waanzinnig lekker ook nog eens lokaal ingekocht. Andrea heeft een vrolijk filmpje gemaakt van de herkomst van de ingrediënten. Andrea heeft namelijk een missie, en dat is om geen enkel product te kopen in de supermarkt. Het is heel inspirerend om te zien hoe hij onze maaltijd bij elkaar heeft gefietst. Wat een toewijding! Als toetje heeft Coen van Sprang, tweevoudig Nederlands barista kampioen én deelnemer aan de academie dit jaar, een heerlijk kopje koffie geregeld. Coen praat met zoveel liefde over koffie dat het moeilijk is om een kopje te weerstaan. Daarop besluit ik om voor het eerst in mijn leven koffie te proeven. Overtuigd ben ik nog niet helemaal, maar wel een ervaring rijker.

Supermarktsafari
Na de lunch neemt duurzaamheidsmanager alias “luis in de pels” David Klingen ons mee op supermarktsafari. “Ik ben David, praatgraag persoon, ik tetter graag, ren achter mij aan!” We vliegen met David mee naar het koelschap waar misleidende termen op fruitsappen onder de loep worden genomen. En waarom staan ze eigenlijk in de koeling? “Nodig is dat namelijk niet, puur een commerciële strategie zodat het een versproduct lijkt.” De duurzaamheidsprijs wint dat zeker niet. Dat groenten in plastic verpakken goedkoper is dan personeel op te leiden om veroudering in versproducten te herkennen, is nog zo’n ongemakkelijke realiteit.

SFYN-Academie-Terugblik-Themadag 1-2019

Een volgende stop maken we bij de speciale kaasjes, waar bordjes met prijzen ver te zoeken zijn. David pakt er een kaasje uit: “Dit is nou wat je noemt een impulsmeubel: een typisch hoog margeproduct, staat nooit op boodschappenlijstjes en bevindt zich precies in de looproute naar de kassa.” We leren dat marges variëren tussen grofweg minus veertig- en plus tachtig procent. Neem bijvoorbeeld de negatieve marge op tomatenpuree, dat nemen supermarkten op de koop toe, omdat het een iconisch product is dat veel invloed uitoefent op het imago van de winkel.

“Dit is nou wat je noemt een impulsmeubel: een typisch hoog margeproduct, staat nooit op boodschappenlijstjes en bevindt zich precies in de looproute naar de kassa”

Na vijftig minuten kris kras door de winkel weten we wat positioneringschappen zijn, waarom melk en cola achterin de winkel staan (lijstjesproducten!) en hoe je kan herkennen of producten in eenzelfde fabriek zijn geproduceerd. David heeft ons een fascinerend kijkje gegeven in hoe je onbewuste gedrag, bewust wordt gestuurd. Wat zou als eerste moesten veranderen, als het aan David ligt? “Aan kinderen zou geen energiedrank verkocht mogen worden, dat vind ik nou echt crimineel”.

Ambities van Slow Food Nederland
Het volgende punt op de agenda vandaag is een kennismaking met Nelleke Don, voorzitter van Slow Food Nederland. Zij stelt dat waarde verdwijnt als we enkel efficiënt willen produceren en dat we de diversiteit van ambacht moeten koesteren. Nelleke vertelt onder andere over de verbinding met het internationale Slow Food netwerk. Hoe bijzonder is het dat er in 160 verschillende landen mensen bij elkaar komen om zich met hart en ziel in te zetten voor het verbeteren van de wereld door voedsel?

Ze legt uit over het project Ark van de Smaak: een verzameling producten van bijzondere kwaliteit, die historisch verbonden zijn aan een bepaalde regio maar ook op het punt staan te verdwijnen. Dit initiatief wil ervoor zorgen dat deze producten – letterlijk – weer op de kaart worden gezet dankzij een alliantie van koks. Op korte termijn wil Slow Food Nederland vooral eraan werken om zichtbaar te worden voor een groter publiek. Het zou mooi zijn als meer mensen de kracht van het netwerk kunnen ervaren, en daar herkenning en steun in kunnen vinden.

SFYN-Academie-Terugblik-Themadag 1-2019

Het tiende transitiecollege
De slotpresentatie wordt gegeven door Joris Lohman, voormalig SFYN-directeur en medeoprichter Food Hub. Joris houdt zich graag bezig met wat er verandert in de wereld van voedsel. Hij leert ons dat er na grofweg elke 50 tot 60 jaar stabiliteit, een periode van 30 tot 40 jaar verandering volgt. Daarop ontstaat volgens hem een nieuw systeem met nieuwe spelregels. Niche innovaties en ‘bottom-up’ grassroots bewegingen zetten van onderaf druk op bestaande systemen. Als voorbeeld noemt hij de biologische landbouw. Dat begon voor buitenstaanders gezien als ‘een stelletje idioten die het anders wilden’, maar heeft zich nu duidelijk ontwikkeld tot een sterke niche. Joris vraagt zich af of wij nu tien, vijftien of twintig jaar in transitie zijn. Zou de eerste academie, tien jaar geleden ongeveer gelijk op zijn gegaan met de start van de transitie?

Eén ding is voor Joris meer dan duidelijk: “Het kan niet meer terug.”

Er is nu veel discussie over welke richting het voedseldebat op gaat, oftewel ‘de tijd van verwarring’. Één ding is voor Joris meer dan duidelijk: “Het kan niet meer terug.” Gepassioneerd legt hij het een en ander uit over verschillende productieparadigma’s. Aan de ene zijde schetst hij het biotechnologisch paradigma, waar voedselproductie zo efficiënt mogelijk wordt georganiseerd, náást ruimte voor de natuur. Aan de andere zijde het ecologisch paradigma, waarbij natuur en landbouw zoveel mogelijk met elkaar zijn verweven. Wat ze met elkaar gemeen hebben is het toekomstgericht denken vanuit zorg voor de planeet. De paradigma’s zijn gebaseerd op fundamentele waarden die sterk van elkaar verschillen. Dat het belangrijk is dat de beide ‘kampen’, met elkaar blijven praten staat als een paal boven water. De vraag is of het gaat lukken om tot een gulden middenweg te komen, omdat mensen dan over hun waarden heen moeten stappen. Joris: “Ik zeg dat het moet, maar ik hoop dat het kan.”

– Deze #terugblik is geschreven door Rosan de Groot. Rosan is inspecteur biologische landbouw bij SKAL biocontrole. Ze denkt graag na over fundamentele voedselvraagstukken, maar minstens zo graag over toepasbare oplossingen. De SFYN Academie is voor Rosan een prachtkans om haar creativiteit, leergierigheid en doortastendheid in te zetten om de huidige voedseluitdagingen eens goed bij de hoorns te vatten.

SFYN nodigt academici uit om hun mening te delen in een #terugblik. Dit artikel is de persoonlijke mening van de schrijver. Wil je reageren? Dat kan onder het Facebook album dat bij deze terugblik hoort.

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten