Filter op
Terug naar overzicht

BLOG: Wie vangt de klimaatklappen op?

Aanstaande dinsdag 6 maart start het nieuwe seizoen van debatreeks It’s the Food, my Friend! De eerste avond staat in het teken van klimaatverandering, want dat heeft ook veel impact op ons voedselsysteem. Niet alleen voor planten en dieren. Het zorgt ook voor sociale problemen zoals klimaatvluchtelingen. Vandaag vraagt Marieke zich af: wie vangt eigenlijk de klimaatklappen op?

Wie gaat dat betalen?
Ja, we moeten klimaatverandering aanpakken: wanneer we op dezelfde voet door gaan, kan de temperatuur op onze planeet eind deze eeuw met bijna 4 graden zijn gestegen – met desastreuze gevolgen. Dat moeten we natuurlijk zien te voorkomen! Maarrrr…wie gaat dat betalen?

Het antwoord lijkt simpel: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. Recent onderzoek laat echter zien dat juist de laagste inkomens de zwaarste klimaatklappen gaan opvangen: de benodigde klimaatheffingen gaan deze mensen 2,1% van hun besteedbaar inkomen kosten bij huidig beleid, en dat stijgt naar 4,2% bij het doorvoeren van het beleid van Rutte III. Bij de hoogste inkomens liggen deze cijfers een tikkie anders: deze mensen zijn 0,8% van hun inkomen kwijt, en 1,2 procent na doorvoering van diezelfde plannen van het huidige kabinet. En het bedrijfsleven en de grootste vervuilers, zoals de zware industrie en stroomproducenten? Hun toch al geringe kosten stijgen weinig of niet. De burgers, kortom, mogen opdraaien voor onze gemeenschappelijke verantwoordelijkheid.

De sterkste schouders
Niets doen is echter optie, niet alleen vanwege de ecologische effecten, maar juist ook vanwege de sociale effecten. Niets doen kost namelijk óók (en nog meer) geld. Deze lasten komen opnieuw neer op de kwetsbaarste mensen. Daarnaast heeft klimaatverandering, niet alleen effect op de bankrekening van armere mensen, maar ook – nu al – op hun gezondheid en veiligheid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de verergering van luchtvervuiling, maar ook aan de impact van misoogsten of stijgende voedselprijzen op kwetsbare groepen . Zo wordt klimaatverandering, en daaraan gerelateerde misoogsten, als belangrijke factor genoemd bij de escalatie van het conflict in Syrië. Dat is des te wranger en oneerlijker als je je realiseert dat deze mensen de gevolgen ondervinden van CO2 die niet door henzelf, maar door geïndustrialiseerde landen is uitgestoten.

Klimaatverandering en ongelijkheid zijn dus nauw verbonden: klimaatverandering, en de aanpak hiervan, leidt tot meer ongelijkheid – maar ongelijkheid leidt ook tot klimaatverandering. Omdat we geen last hebben van, of niet geven om, de gevolgen van onze productie en consumptie voor anderen, gaan we er immers mee door. De ander draait wel op voor de lasten, of dit nu de ander in een ander land is, die nu zijn oogsten al ziet mislukken, of de ander in ons eigen land, die zijn inkomen kleiner zal zien worden. De rode draad: winst en voordeel voor onszelf op de korte termijn wordt belangrijker gevonden dan de belangen van ons, als mensen, samen (terwijl, ironisch genoeg, zowel ongelijkheid als klimaatverandering negatieve gevolgen hebben voor de economie). Zo verpesten we het op de lange termijn voor iedereen. Om nog preciezer te zijn: zo hebben we het nu verpest.

Ongelijkheid 
Voordat je wegzakt in een poel van pessimisme vanwege al dit slechte nieuws, is er gelukkig een lichtpuntje. In onze maatschappij is het beeld ontstaan dat mensen handelen uit rationeel eigenbelang, puur om eigen behoeften te bevredigen; de homo economicus, wordt de moderne mens genoemd. Daar valt echter het één en ander op aan te merken.

Wanneer we het bij SFYN hebben over de keuzes die je maakt als individu, noemen we vaak twee typen: de burger en de consument. Als consument maak je beslissingen op de korte termijn, gebaseerd op snelle bevrediging van behoeften maar bijvoorbeeld ook op prijs. Maar als burger denk je na over de lange termijn, over de impact van jouw keuzes op anderen, over goed en slecht. Dit onderscheid helpt om te begrijpen hoe mensen bepaalde keuzes maken. Ga maar na: hoewel je in een gesprek heel goed weet te vertellen dat je wat meer zou moeten neertellen voor goed voedsel, ga je in de supermarkt toch ook vaak voor die goedkope optie. Dat is niet zo gek: op allerlei manieren wordt er ingespeeld op de consument in jou: schreeuwende aanbiedingen, verleidelijke kleuren, mooie kreten. De burger in jou wordt daarentegen nauwelijks opgeroepen – maar ís er wel. Je kookt een maaltijd voor je vrienden. Je gaat langs bij je zieke buurvrouw. Je werkt als vrijwilliger. Je plogt. Je maakt doorlopend keuzes die geen directe, meetbare winst voor jou opleveren, maar het gemeenschappelijk belang dienen.

Kansen voor verandering
Waarom is dat nu belangrijk, als we het hebben over ongelijkheid en klimaatverandering? Wanneer we kijken naar individuele en korte termijn-winst als oorzaak, biedt de klimaataanpak die híer op gericht is de kans beide problemen aan te pakken. Werken aan klimaatverandering is zo een middel om te werken aan een samenleving die niet alleen duurzamer, maar ook rechtvaardiger is. We kunnen anders kiezen. We kiezen al anders, wanneer we koken voor anderen, zieken bezoeken, vrijwilligerswerk doen, zwerfvuil oprapen bij het hardlopen: we kiezen voor het delen van lasten en voordelen, voor een samenleving die zich bekommert om de aarde én haar bewoners.

Hoe maak je dat echter groter dan jezelf? Stem met je vork, zeggen wij vaak – maar door met je vork te stemmen, door anders te eten en anders in te kopen, bereiken we niet degenen die onze samenleving vormgeven. Daarvoor hebben we gelukkig wel een ander instrument.
Gisteren lag bij mij namelijk een stemkaart voor de gemeenteraadsverkiezingen in de bus. Terwijl er door de generatie boven ons beslissingen worden gemaakt die onze toekomst beïnvloeden én ons nu beïnvloeden, gaan er steeds minder jongeren naar de stembus. Nu hebben we echter nog de mogelijkheid een andere samenleving te kiezen. Wat je dan moet stemmen? Dat is natuurlijk aan jou. Hoe wil jij dat de toekomst eruit ziet?

Meer weten over de impact van klimaatverandering op ons voedselsysteem? Kom dan dinsdag 6 maart naar het eerste debat van ‘It’s the Food, my Friend!’ in de Rode Hoed. Daar gaan we dan in gesprek over ongelijkheid en klimaatverandering. Je ticket reserveer je hier.

//Beel: Slow Food Youth Network
//Tekst: Marieke Creemers