Kies je regio
Terug naar overzicht

Hier wordt gekletst: part 2

In deze nieuwe rubriek bellen twee SFYN’ers van de SFYN Utrecht delegatie elkaar om het te hebben over interessante dingen die zij zien op het gebied van good, clean en fair food. Afgelopen week hadden Daniela en Mel het over het online college van Carolyn Steel. Hierin verteld zij over haar nieuwe boek Sitopia. Steel is een Britse architecte, schrijfster en docent en schreef ook het succesvolle boek Hungry City: how food shapes our lives (2013). Deze en andere colleges zijn een initiatief van de Food Hub. Lees gauw verder!

Hey Mel! Fijn dat wij elkaar weer spreken. Ons vorige gesprek is mij erg bijgebleven. De afgelopen week heb ik daarom toch wel met heel andere ogen door de supermarkt rondgedwaald. Ik vond het vooral ook erg interessant om te kijken wat de rol van de overheid is en tot welke deze zich zou moeten ontwikkelen of juist beperken. Toen ik via de online colleges van de Food Hub het college van Carolyn Steel bekeek over haar nieuwe boek “Sitopia” zag ik veel aansluiting op wat wij hebben besproken. Zullen we dan maar?

Daniela
Ik hoor je al denken “wat is Sitopia nu weer?” Dit woord ontwikkelt zich onder de foodies al aardig tot een buzzwoord. Carolyn, ja ik mag haar zo noemen, legt uit: “Sitopia is een woord dat bestaat uit het Griekse sitos = eten en topos = plaats”, de plek die voedsel in ons leven heeft als het ware. Ze zegt: “je beschrijft de wereld door middel van voedsel…wij hebben de wereld op zo een manier vormgegeven, geconstrueerd dat het lijkt alsof het voedselprobleem is opgelost”. Je krijgt hierdoor het idee dat steden zichzelf kunnen voeden. Niets is minder waar, zegt Carolyn. Wij leven namelijk in een Urban Paradox: “wij wonen in steden, zijn urbaan, maar in de werkelijkheid – om ons te kunnen voeden – hebben wij ook een voet in de “natuurlijke” wereld nodig”. Wat vind je hiervan?

Mel
Omdat voedselproductie voor stadsmensen niet meer zichtbaar is, het is uit onze leefomgeving  getrokken, weten wij niet meer waar ons voedsel vandaan komt.  Omdat wij de connectie met waar ons eten vandaan komt kwijt zijn, is ook ons respect voor de natuur denk ik grotendeels verdwenen. Daardoor gaan we slecht met de natuur om en ontstaan grote problemen zoals de huidige klimaatcrisis laat zien. Wij zijn als stadsmensen niet nederig genoeg tegen de natuur. En dat vind ik eigenlijk best gek want zonder voedsel, oftewel natuur, kan de mens niet leven.

Daniela
Daar zit zeker wat in. Carolyn verteld ook dat “hoe verder wij ons van de natuur begeven, hoe groter het probleem wordt. Wij hebben dit jammer genoeg niet door. Hier leidt onze gezondheid ook onder. Het is ook iets vreemds: wij eten iets dat wij dood maken om zelf niet dood te gaan”. Zij vraagt zich vervolgens af wat voor prijskaartje hieraan hangt. Hoe kan ons eten zo goedkoop zijn?

Mel
Het is zo goedkoop omdat we op grote schaal dezelfde producten verbouwen, oftewel standaardisering. Het negatieve gevolg hiervan is dat er een monocultuur ontstaat waardoor de landbouwgrond uit balans raakt.

Daniela
Ik vraag mij dan ook af waar ons eten dan vandaan komt en waarom er dan toch relatief weinig voor lokaal eten wordt gekozen. Of is het zo dat wij de keuze niet krijgen of zelf maken? Als ik iets heb geleerd van ons vorige gesprek is dat wij hierin namelijk ook een rol spelen; dat wat waaruit wij mogen kiezen in de supermarkt en wat wij daadwerkelijk mee naar huis nemen nauw met elkaar is verbonden. Dit brengt mij terug naar onze stad. Zijn onze steden eigenlijk te groot? Hoe worden steden onderhouden? Wordt onze voedseltoevoer dan bijna geheel door de supermarkten geleid? Carolyn geeft aan dat steden -als het om voedsel gaat- niet zelfvoorzienend zijn en afhankelijk zijn van derden. Wat is jouw visie hierop?

Mel
In deze periode zie je via verschillende kanalen de oproep om lokale ondernemer te steunen op talloze manieren. Zo heb ikzelf de Local Box aangeschaft. Zo draag ik bij aan een Utrechtse onderneming en daarmee steun ik de lokale economie. Wat ik lastig vind, is dat ik hier relatief veel geld voor moet neerleggen. Daarbij komt kijken dat ik niet alle producten uit de box kan eten. Er zat bijvoorbeeld een prachtige 1,5 meter lange prei bij maar daar ben ik allergisch voor, haha. Het idee en de uitvoer van de Local box vind ik erg goed. De waarde die hieraan is gekoppeld wordt weerspiegeld in de prijs. Hier sta ik volledig achter. Maar hoewel ik geen student meer ben, is het toch wel een grote hap uit mijn portemonnee, als je het vergelijkt met de supermarkt dan hé. Maar dat is dus echt een kwestie van wennen en bewust de keuze maken om óók voor de externe kosten van productie te willen betalen.

Daniela
Daar zit zeker wat in Mel, ik worstel namelijk zelf ook met dit dilemma. Ben ik bereid om meer te betalen voor voedsel dat uit de buurt komt, en ga ik er dan ook gelijk mee akkoord dat producten die van ver hebben gereisd of van grote ketens afkomstig zijn mijn keukenkastjes niet meer in komen? Is het überhaupt mogelijk om – met ons starters loon – volledig lokaal te kunnen eten en daarbij een gevarieerd menu samen te kunnen stellen dat ook nog eens voldoet aan mijn dieetwensen?

Mel
Het vereist een andere manier van denken. Wil ik meer geld betalen voor goed (good, clean, fair) eten? Zou dit vanzelfsprekender moeten zijn? Maar ook; is dit haalbaar voor meer mensen met een andere portemonnee?

Daniela
Carolyn besteed hier ook de nodige aandacht aan. Zij heeft het namelijk over “the true cost of food”. Wij betalen eigenlijk té weinig voor ons eten, zegt ze. De huidige prijzen reflecteren niet voldoende wat er allemaal komt kijken bij de productie van ons voedsel en dus ook niet de waarde ervan. Veel van ons eten wordt namelijk door de markt geproduceerd, geregeld en verspreid. Dit is dan ook de reden dat de prijzen zo laag kunnen zijn.

Mel
Ja, er gaat veel verborgen leed in het produceren van voedsel schuil. Neem bijvoorbeeld een blikje tomatenpuree. In het boek De Supermarktsurvivalgids vertelt Teun van de Keuken dat een blikje tomatenpuree van €0,30 in Zuid-Italië onder verschrikkelijke omstandigheden geproduceerd wordt. Veel van de werkers die de tomaten voor de puree plukken zijn arbeidsmigranten en worden als moderne slaven behandeld. Denk aan weinig rust, bloedhete zon en onderbetaling. Geen wonder dat het zó goedkoop is!

Daniela
Dat zijn inderdaad verschrikkelijke omstandigheden. En dat te bedenken dat je zonder na te denken zó 5 van die blikjes in je mandje gooit. Dit wordt natuurlijk alleen maar in stand gehouden omdat wij deze producten blijven kopen. Dat gezegd hebbende, vraag ik mij af of de stad wel in staat is om zichzelf te voeden. Kan die tomatenpuree bijvoorbeeld ook om de hoek worden geproduceerd, maar dan onder betere omstandigheden? En, ook heel belangrijk, heb ik dan ook €5 over voor precies zo een potje?

Mel
Inderdaad. Ik denk zelf dat het mogelijk is om meer lokaal te produceren. Lang niet alles wat we consumeren. Maar wel een deel ervan kan weer zichtbaar voor de stadsmens geproduceerd worden. En daarmee groeit denk ik dus het respect van de mens voor alles wat groeit. Voor de natuur.  Zo heb ik in Boze boeren, LEDlampen en kipdino’s (van Janno Lanjouw) gelezen over innovatieve landbouw. Denk aan eten verbouwen op of in gebouwen. Dat is een prachtige ontwikkeling waar wel veel bij komt kijken. Zo kunnen nu alleen nog specifieke producten op deze manier verbouwd worden en is de vraag naar (groene) energie bij sommige van deze innovaties groot. Maar hee, grote transities vragen gewoon om een stap voor stap aanpak. We kunnen in ieder geval niet langer op deze manier door. Dat is slecht voor de natuur, slecht voor het dier en slecht voor de mens.
Daniela
Dat is zeker stof tot nadenken. Ik ben het met je eens dat deze transitie niet van de één op de andere dag plaats zal vinden. Carolyn geeft aan dat een ideaal, een “utopia” helaas niet bestaat. Vandaar ook haar krachtige woordspeling “sitopia”. Geen ideale wereld maar gewoon een wereld waarin verbintenis en plaats een grote rol spelen. Sitopia is een wereld waarin wij zijn verbonden aan plaats, maar liever niet zoals het nu is. Want laten wij eerlijk zijn, dat hele “een voet in de stad en de ander in de aarde” ideaal hebben wij nog niet helemaal in de (groene) vingers.

Mel
Ik denk trouwens dat wij in Utrecht wel aardig op weg zijn hoor. Denk bijvoorbeeld aan onze Stad- en pluktuinen. Wij hebben ook een aantal bushokjes met een groen dak! Dat is een mooi begin maar ik vind dat de gemeente meer zijn nek moet gaan uitsteken.

Daniela
Mee eens. Een stadstuintje hier en daar is natuurlijk een mooi begin, maar daar maken wij op dit moment geen meters mee. Over meters gesproken, hoe zit het met die “Food miles” waar Carolyn het over heeft? Denk je dat het haalbaar is dat wij voedsel minder lang en van minder ver kunnen laten reizen? Is het realistisch om de Utrechter te vragen om zijn of haar portemonnee iets verder open te trekken voor een lokaal gegroeide wortel of in de achtertuin geplante rode biet?

Nog even terugkomend op die Local box die je hebt gekocht. Ik heb vaak op het punt gestaan om deze te kopen, maar net zoals jij, eet ik een aantal producten uit de box niet. Dit is natuurlijk een uitzonderlijke periode waarin wij ons begeven, maar hoe help ik een lokale ondernemer dan wel? Hoe krijg ik mijn ene voet tóch in de aarde en terug in de natuur? Een heleboel vragen, hé Mel? Misschien kan ik het anders formuleren. Wat mij namelijk opvalt is dat niet iedereen hiermee bezig is. De supermarkten draaien op dit moment overuren en aan klanten geen tekort. In mijn leefomgeving houden velen zich bezig met de bovenstaande vragen, maar is dat eigenlijk een uitzondering? Behoren wij tot een niche groep?

Mel
Ik denk het wel Daan. Zo heb ik afgelopen oktober pas gehoord over Slow Food en de Slow Food Youth Network. Dit heb ik gedaan uit interesse over wat beter voor je lichaam is en onze algehele gezondheid. Later kwam was de interesse en verdere verdieping in onze voedselketen.

Daniela Schoorl
Goed om te horen! Bij mij begon de interesse juist andersom. Grappig he?

Mel
Ik ben blij dat wij deze interesse samen kunnen delen via de telefoon!

Daniela
Zeker! Carolyn heeft nog een interessante visie op de rol van de overheid in deze transitie naar onze hereniging met de landbouw, laten wij het daar volgende week over hebben. Doe-doei!

————————————–
Benieuwd naar het boek van Carolyn Steel? Deze komt begin Juni uit in Nederland en is al te bestellen (tip: bestel deze bij een lokale boekenhandel).

Ons gesprek is grotendeels gebaseerd op een college van Carolyn Steel dat door de Food Hub is verzorgd. Deze en meerdere colleges zijn gratis te bekijken via: https://thefoodhub.org/portfolio/food-hub-colleges/

Lanjouw, J. (2019). Boze boeren, LED-lampen en kipdino’s. Over de noodzaak van een nieuw voedselsysteem. Amsterdam, Nederland: Uitgeverij Van Gennep.

Steel, C (2020). Sitopia; How food can save the world. Londen, Verenigd Koninkrijk.Uitgeverij: Vintage Publishing.

Van der Keuken, T. (2018). De supermarktsurvivalgids. Hoe overleef je de tocht langs de schappen. Amsterdam, Nederland: Uitgeverij Meulenhoff.

Tekst: Daniela Schoorl & Mel van der Zwaag
Foto: XXXXX 

Om onze website veilig en soepel te laten draaien plaatsen wij cookies. Lees ons privacybeleid of ga er direct mee akkoord. Privacybeleid

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten